Marije Bosma is al bijna 3,5 jaar programmamanager bij de Gasunie. Zij laat in dit artikel zien hoe Gasunie steeds meer kiest voor samenwerken op basis van vertrouwen en lange relaties. Ze legt uit waarom dit beter werkt dan oude contractvormen en hoe duidelijkheid, samen leren en ‘scherp blijven’ helpen om complexe projecten echt vooruit te krijgen.
De energietransitie stelt onze opdrachtgever Gasunie voor een ongekende uitdaging: Gasunie heeft als opdracht om het bestaande netwerk geschikt te maken voor nieuwe energiedragers zoals waterstof en CO₂ én tegelijkertijd nieuwe infrastructuur te realiseren en de bestaande infrastructuur te onderhouden. Het gaat om miljardeninvesteringen en honderden projecten verspreid over Nederland. Deze opgave is niet alleen technisch complex, maar ook organisatorisch uitdagend: hoe zorgen we dat we de juiste capaciteit, kennis en samenwerking hebben om dit waar te maken?
Traditionele projectcontracten vertrekken vanuit een wereld die eigenlijk niet meer bestaat: voorspelbaar, lineair, beheersbaar: één project, één scope en één moment in de tijd. Alsof je complexe opgaven kunt vangen in een spreadsheet. De werkelijkheid is grilliger. Projecten veranderen, inzichten schuiven en samenwerking vraagt steeds meer om flexibiliteit dan om dichtgetimmerde afspraken. In dat oude model raken energie en innovatie versnipperd.
Juist daarom hebben we in het programma WESP (Werken & Engineering in Strategische Partnerschappen) een fundamentele keuze gemaakt: relaties bouwen die dat wél aankunnen. Met strategische raamovereenkomsten en een relationeel contractmodel creëren we een stabiele basis voor langjarige samenwerking én ruimte om mee te bewegen met wat er op ons afkomt. Partners kunnen investeren in mensen, materieel en kennis, omdat ze weten dat de relatie centraal staat.
Het nut en de noodzaak van deze aanpak liggen in het creëren van voorspelbaarheid en capaciteit: door raamovereenkomsten voor meerdere jaren af te sluiten bieden we partners zekerheid en borgen we continuïteit in onze projecten. Tegelijkertijd vergroten we de efficiëntie en benutten we leereffecten, omdat vaste teams over meerdere projecten heen werken en zo kennis en ervaring optimaal inzetten wat leidt tot lagere faalkosten. Daarnaast stimuleert deze werkwijze innovatie en duurzaamheid; door partners al in de ontwerpfase via bouwteams te betrekken kunnen slimme oplossingen en duurzame keuzes vroegtijdig worden geïntegreerd. Tot slot draagt relationeel contracteren bij aan betere risicobeheersing: het is geen vrijblijvende samenwerking, maar vraagt juist om duidelijke en expliciete afspraken over governance, rollen en verantwoordelijkheden.
Regiosessies: Samen leren en bouwen
Om deze nieuwe manier van werken uit te leggen en samen vorm te geven, organiseerden we de afgelopen periode regiosessies. Dit waren interactieve bijeenkomsten door het hele land, waarin Gasunie en partners samen aan de slag gingen met het nieuwe contractenbouwwerk: de set van raamovereenkomsten, bouwteamovereenkomsten en overeenkomsten van aanneming die onze samenwerking structureren. De regiosessies waren werkbijeenkomsten waarin we casussen bespraken, vragen beantwoordden en samen invulling gaven aan appendices en pijlers. Zo ontstond niet alleen begrip, maar ook draagvlak en eigenaarschap. De regiosessies waren druk bezocht waardoor ook nieuwe verbindingen tussen mensen en ideeën ontstonden.
Governance en doorontwikkeling
Relationeel contracteren vraagt om een solide governance-structuur. Intern bij Gasunie en in de samenwerking met partners hebben we afspraken gemaakt over rollen, mandaten en besluitvorming. Het contractenbouwwerk bijvoorbeeld is geen statisch document, maar het groeit mee met de praktijk. We werken continu aan doorontwikkeling, bijvoorbeeld door feedback uit projecten en regiosessies te verwerken. Zo houden we het bouwwerk actueel en werkbaar. Daarnaast is er een overstijgend Partnerplatform ingericht met daarin verschillende tafels om de EMVI-beloften die zijn gedaan in de aanbiedingen ook een basis te bieden om hierin succesvol te kunnen zijn. EMVI-beloften zijn de kwalitatieve criteria die naast prijs een rol spelen in de gunning van een opdracht, waarbij het doel is om kwaliteit, duurzaamheid en innovatie tegen de beste waarde te realiseren.
Leidende principes: de ruggengraat van partnerschap
In de raamovereenkomsten hebben we zes leidende principes vastgelegd: wederkerigheid, autonomie, eerlijkheid, loyaliteit, proportionaliteit & consistentie. Deze principes vormen het fundament van onze samenwerking. Ze zijn geen vrijblijvende waarden, maar toetsstenen voor gedrag en besluitvorming en functioneren als een peilstok voor de stand van de relatie.
Scherp zijn betekent: elkaar hierop aanspreken, ook als het spannend wordt.
Waarom zijn leidende principes zo belangrijk? Omdat ze de spelregels vormen voor hoe we samenwerken. In complexe projecten, waar belangen soms schuren en de druk hoog is, bieden deze principes houvast. Ze zorgen voor psychologische veiligheid en een gedeelde norm: het team gaat boven individuele voorkeuren. Succesvolle teams hebben duidelijke normen én oefenen continu om die na te leven.
Onze zes leidende principes nader uitgelegd:
- Wederkerigheid
Partners verplichten zich tot eerlijke en evenwichtige uitwisselingen. Het gaat om geven én nemen, niet om winnen ten koste van de ander.
- Loyaliteit
We erkennen elkaars belangen en blijven trouw aan de gezamenlijke relatie, ook als het spannend wordt.
- Autonomie
Iedere partner behoudt ruimte om eigen beslissingen te nemen, zonder machtsmisbruik om voordeel te behalen.
- Eerlijkheid
We spreken de waarheid over feiten en zijn open over intenties en ervaringen. Geen verborgen agenda’s.
- Proportionaliteit
Verdeling van middelen, risico’s en opbrengsten gebeurt proportioneel en in redelijkheid. Geen scheve verhoudingen.
- Consistentie
We handelen consequent en betrouwbaar. Besluiten zijn niet afhankelijk van de waan van de dag.
Deze principes staan niet alleen op papier; ze zijn verankerd in onze contracten en vormen de basis voor gedrag in bouwteams, het Partnerplatform en overleggen. Ze vragen om reflectie en toepassing in de praktijk. Zoals Google ontdekte in zijn onderzoek naar effectieve teams: normen en psychologische veiligheid zijn cruciaal voor succes. Bij WESP geldt hetzelfde: relationeel contracteren werkt alleen als we deze principes actief naleven. Dit doen we op verschillende manieren, zoals via de bouwteams en bouwteamcoaches, door trainingen, e-learning-modules en elkaar actief aanspreken in het werk.
Scherp zijn in de praktijk
Relationeel contracteren klinkt misschien warm en vriendelijk, maar het vraagt juist om scherpte. We moeten alert zijn op de financiën; taakstellende budgetten worden vanaf de gate-passages nauwlettend bewaakt en bij afwijkingen moet er direct worden ingegrepen. Ook risico’s verdienen voortdurende aandacht; het risicodossier is geen papieren tijger. Iedere deelnemer heeft een waarschuwingsplicht en zodra er een fout of risico wordt gesignaleerd, moet dit onmiddellijk worden gemeld. Daarnaast is helderheid over rollen en mandaten cruciaal. De projectmanager leidt het bouwteam, maar niet altijd als technisch voorzitter en mandaten moeten duidelijk zijn om besluitvorming niet te vertragen. Procesdiscipline vormt een ander belangrijk aandachtspunt: notulen, actie- en besluitenlijsten en uniforme templates lijken misschien details, maar ze zijn essentieel om consistentie te waarborgen. Tot slot gaat het om gedrag. De leidende principes zijn geen loze woorden; ze vragen om reflectie en toepassing in de praktijk. Hoe gedragen we ons in het team? En hoe maken we samen het verschil?
Tot slot: Partnerschap is geen compromis
Scherp zijn betekent niet hard zijn. Het betekent helderheid, eerlijkheid en lef om het gesprek te voeren. Relationeel contracteren is geen zachte optie; het is een volwassen manier van samenwerken in een complexe wereld. Het vraagt om vakmanschap, vertrouwen en verantwoordelijkheid. Er zijn al mooie stappen gezet én het is een reis waarin we vanuit vertrouwen en partnerschap ervoor hebben gekozen om samen op pad te gaan. En daarin leren we veel van en met elkaar!
Meer weten? Neem contact op met Marije Bosma